به گزارش روابط عمومی بیمارستان فارابی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در دنیایی که مقاومت میکروبی به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدات سلامت عمومی تبدیل شده است، اقدامات ساده و بنیادین مانند بهداشت دست نقشی حیاتی در زنجیره پیشگیری از عفونت‌های بیمارستانی ایفا می‌کنند. این اقدام کم‌هزینه اما پربازده، نه تنها به عنوان خط اول دفاع در برابر میکروارگانیسم های بیماری زا شناخته می‌شود، بلکه شاخصی کلیدی برای سنجش فرهنگ ایمنی بیمار در یک مرکز درمانی است. بیمارستان فارابی به عنوان قطب علمی چشم پزشکی کشور، با پیاده‌سازی یک برنامه چندوجهی، تلاش دارد این اصل حیاتی را از یک الزام به یک فرهنگ پایدار تبدیل کند.

شادی رضائی، سوپروایزر کنترل عفونت بیمارستان فارابی، در گفتگوی خود به مناسبت روز جهانی بهداشت دست، به تشریح فعالیت‌های این مرکز در راستای ارتقای فرهنگ شست‌وشوی صحیح دست‌ها پرداخت و آن را اصلی‌ترین سد در برابر عفونت‌ها دانست.

راهبرد پنج‌وجهی WHO؛ از تغییر سیستم تا بازخورد عملکرد

رضائی با اشاره به اینکه تغییر رفتار یک فرآیند پیچیده و نیازمند برنامه‌ریزی است، توضیح داد: «ما در بیمارستان فارابی بر اساس مدل پنج‌وجهی سازمان جهانی بهداشت (WHO) عمل کرده‌ایم. این راهبرد صرفاً بر آموزش تکیه ندارد، بلکه یک برنامه جامع برای نهادینه‌سازی رفتار است.»

وی مولفه‌های این راهبرد را به شرح زیر توضیح داد:

1. تغییر سیستم (System Change): اولین گام، فراهم‌سازی زیرساخت‌ها بود. ما با افزایش تعداد دیسپنسرهای حاوی محلول ضدعفونی‌کننده در نزدیک‌ترین نقاط به محل مراقبت از بیمار و همچنین توزیع دوره‌ای محلول‌های جیبی برای تمام پرسنل، به‌ویژه دستیاران و نیروهای جدیدالورود، دسترسی آسان و فوری را تضمین کردیم.
2. آموزش و تمرین (Training and Education): آموزش‌ها به صورت مستمر، هم در قالب کلاس‌های تئوری و هم به شکل آموزش‌های بالینی و حین کار (On-the-Job Training) ارائه می‌شود. یادآورها (Reminders) در نقاط مختلف نصب شده تا این اصل مهم همواره در معرض دید کادر درمان باشد.
3. ارزیابی و بازخورد (Evaluation and Feedback): عملکرد پرسنل به طور مداوم از طریق چک‌لیست‌های نظارتی ارزیابی می‌شود. ما برای تمام کارکنان "کارنامه عملکردی بهداشت دست" تهیه کرده‌ایم و افرادی که بالاترین امتیاز و بیشترین میزان رعایت را داشته‌اند، مورد تشویق قرار گرفته‌اند.
4. یادآورها در محیط کار (Reminders in the Workplace): استفاده از پوسترها و علائم بصری برای یادآوری «۵ موقعیت کلیدی بهداشت دست» به صورت مستمر انجام می‌شود.
5. ایجاد فرهنگ ایمنی (Institutional Safety Climate): حمایت و تأکید مدیران ارشد بیمارستان بر این موضوع، یک فرهنگ سازمانی مثبت ایجاد می‌کند که در آن، ایمنی بیمار در اولویت قرار دارد.

نهادینه‌سازی بهداشت دست از دوران دانشجویی

سوپروایزر کنترل عفونت بیمارستان فارابی بزرگ‌ترین چالش در ارتقای فرهنگ بهداشت دست را در ریشه‌های آموزش کادر درمان دانست و افزود: «اگر بهداشت دست از همان ابتدا در دانشکده‌های پزشکی و پرستاری به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از یک فرایند آموزش داده شود، تأثیر آن دائمی خواهد بود. دانشجو باید بیاموزد همان‌طور که برای رگ‌گیری یا گذاشتن لنز مراحل مشخصی را طی می‌کند، ضدعفونی کردن دست‌ها نیز اولین گام و بخشی از همان فرآیند است، نه یک اقدام اضافی.»

قدرت الگوبرداری فراتر از هر آموزشی است

رضائی بر نقش حیاتی یادگیری از طریق الگوبرداری (Role-Modeling) تأکید کرد و گفت: «یک دستیار یا پرستار نوورود، بیش از هر کلاس درسی، از رفتار استاد، سرپرستار یا مدیر خود تأثیر می‌پذیرد. وقتی یک نیروی جوان می‌بیند که فرد باتجربه و ارشد به دلیل حجم بالای کار یا هر دلیل دیگری این اصل را نادیده می‌گیرد، تمام آموزش‌های ما بی‌اثر می‌شود. به همین دلیل، جلسات آموزشی ویژه‌ای برای اساتید برگزار کردیم و خوشبختانه همراهی آن‌ها در آموزش به دستیاران افزایش یافت.»

وی اظهار داشت که کمبود زمان، حجم بالای بیماران و شرایط بحرانی می‌تواند میزان رعایت بهداشت دست را کاهش دهد، اما تأکید کرد: «هرگز نمی‌توان پذیرفت که کمبود وقت، مجوزی برای انجام یک کار اشتباه باشد. اگر همکاران ما به این درک عمیق برسند که با رعایت نکردن بهداشت دست، مستقیماً به بیمار و خودشان آسیب می‌زنند، قطعاً این موضوع را جدی‌تر خواهند گرفت.»

پیام اصلی صحبت‌های سوپروایزر کنترل عفونت بیمارستان فارابی این است که ارتقای بهداشت دست، یک پروژه فرهنگی و مدیریتی است، نه صرفاً یک دستورالعمل اجرایی. موفقیت در این زمینه نیازمند یک رویکرد  است؛ از تأمین زیرساخت و آموزش مستمر گرفته تا نظارت هوشمندانه و از همه مهم‌تر، تعهد عملی مدیران و مسئولان به عنوان الگوهای رفتاری. در نهایت، مبارزه با عفونت‌های بیمارستانی و مقاومت میکروبی، از همین اقدام ساده، یعنی شستن دست‌ها، آغاز می‌شود و موفقیت در آن، نیازمند همراهی تمام سطوح، از سیاست‌گذاران و مدیران ارشد تا دانشجویان و کادر درمان است. البته که نقش رسانه‌ها نیز در ارتقای آگاهی عمومی و حساس‌سازی جامعه غیرقابل انکار است.